Ekspresi narsis-ku

Ku Popon Saadah

Dina hiji lembaga atawa organisasi motto téh geus jadi bagian penting. Penting minangka intisari tina visi misi éta lembaga atawa organisasi. Ku lantaran motto téh ébréhan tina visi jeung misi hiji komunitas, biasana ungkara hiji motto disusun sahadé-hadéna, sanajan sakapeung mah éta motto téh teu sajalan jeung garapan anu dilaksanakeun di lapangan. Keun perkara pahadé-hadé mah, malah sakuduna dina sagala hal anu sipatna positip, urang kudu nepi ka bisa panghadéna. Anu manghanjakalkeun téh motto anu saliwat mah siga hébat, ari dipikir-pikir bet euweuh hartina da salah téa.
Lebah dieu, ulah ngababarikeun atawa nganggap énténg kana hiji basa. Ulah kéna-kéna nu nyusunna pituin urang Sunda upamana, der nyieun motto maké basa Sunda tapi bari salah. Sanajan rata-rata motto téh ngan ukur diwangun ku sababaraha kecap, keukeuh aturan maén nyusuna kudu diperhatikeun, ari embung diseungseurikeun ku nu ngarti mah!
Naon atuh aturan maénna téh? Dina nyusun kalimahna anu logis jeung realistis wé atuh, anu gampang kahartina boh ku nu pinter komo ku nu bodo siga sim kuring mah. Ungkara kalimahna singget, tapi pepel tur ngandung harti anu jembar. Ana dibaca atawa diucapkeun kudu matak genah kadéngéna.
Ku lantaran motto mah digunakeunana pikeun jangka panjang, mun geus disatujuan atawa disahkeun ku pingpinan éta organisasi téh bakal hantem dipaké, diabadikeun dina logo-logo, jadi dina nyiptakeunana teu bisa asal jadi. Wayahna nu hayang kapeto jadi tukang nyiptakeun éta motto kudu daék tatanya, copélna ka nu apal jeung paham kana basa anu rék digunakeun dina éta motto. Mun teu kitu, bakal kajadian hiji motto lain nimbulkeun kareueus nu bogana, kalah matak éra parada, da puguh salah.
Conto kasus, motto “Adiluhung Ngambah Buana”. Saliwat mah éta motto téh kacida hébatna. Tapi lamun disaliksik, matak bingung anu maca atawa nu ngadéngékeun. Tong waka nanya ka urang Sunda generasi ayeuna, dalah urang Sunda generasi baheula gé bakal bingung nyurahanana.
Dina kamus LBSS terbitan Tarate, 1985, teu aya kecap adiluhung, anu aya téh luhung, linuhung, anu hartina luhur budi, mulya haté, sarta luhur élmu. Ambah, hartina sorang, ngambah, hartina nyorang. Buana, hartina lemah maneuh, daratan anu kacida legana. Jadi mun dihartikeun, éta motto téh kieu, luhur budi, mulya haté, sarta luhur élmu nyorang daratan anu kacida legana!
Naon harti anu jéntréna? Sim kuring sorangan salaku guru Basa Sunda teu ngarti sama sakali naon maksud anu dikandung ku éta ungkara téh. Upama éta motto dilenyepan, bakal timbul rupa-rupa pertanyaan:
1. Saha anu luhur budi, mulya haté, jeung luhur élmu téh? Asa ararisin teuing mun urang ngaku-ngaku boga sipat siga kitu!
2. Saha anu nyorang buana téh? Kapan salilana oge jelema mah napak di buana, lain nyorang deui. Paling nu sok nyorang buana mah bangsa lelembut ti alam gaib.
3. Naha maké nyorang buana?
4. Lamun buana geus kasorang rék naon cenah?
Ku lantaran teu kajawab saha atuh anu ngambah buana téh, éta ungkara euweuh jejeran (subjékan), hartina éta ungkara kalimah teu sampurna, da anu disebut kalimah sampurna mah kalimah anu sakurang-kurangna aya jejer jeung caritaan.
Mun téa mah keukeuh hayang maké kecap adiluhung, bisa waé dirobah jadi “Ngipuk jiwa adiluhung”, mun ditarjamahkeun kana Basa Indonesia, hartina Menyemai benih-benih yang berjiwa adiluhung. Naon maksudna ngipuk jiwa adiluhung di dinya? Enya kapan nu maké éta motto téh salah sahiji lembaga pendidikan, geus sakudunya boga tujuan ngipuk jiwa-jiwa muridna sangkan mibanda sipat adiluhung. Ku ngagunakeun motto saperti kitu, sagala pertanyaan nu muncul, bakal kajawab.
Saha nu ngipuk jiwa adiluhung téh? Jawabanana kepala sakola katut guru-guruna.
Jiwa-jiwa saha anu diipuk téh? Murid-muridna.
Kumaha cara ngipukna? Ku kagiatan diajar ngajar.
Naha bakal kacumponan murid-muridna mibanda jiwa adiluhung? Insya Allah, da jalma mah ngan ukur ihtiar, ngaranna ogé kahayang, susuganan sanggeus diipuk mah maranéhna téh jaga bisa ngahontal naon-naon anu jadi targét dina motto anu dirumuskeun téa.
Jadi tétéla lain pagawéan gampang nyiptakeun motto anu bener dina basa Sunda téh. Ku kituna tibatan matak ngaruksak basa Sunda mah mending nyieun motto dina basa Indonesia wé atuh.
Terus terang, sim kuring teu panuju, motto “Adiluhung Ngambah Buana” dijadikeun motto SMP 4 Cimahi. Jalma nu ngarti kana basa Sunda bakal nyeungseurikeun bari nanya kieu: “Saha sih guru Basa Sundana?”